🧭 IPON-reflectie: digitale geletterdheid van visie naar klaspraktijk

De inspectie in 2030+: visie boven afvinken

De tijd dat we digitale geletterdheid konden afdoen met een incidentele projectweek of een geïsoleerde gastles over cyberpesten, ligt definitief achter ons. Richting 2030 hanteert de Onderwijsinspectie een wezenlijk andere blik: de implementatie van basisvaardigheden is nadrukkelijk géén afvinklijst.

De inspectie verwacht dat scholen niet wachten op externe dwang, maar proactief een breed gedragen, heldere visie formuleren over hoe ze deze vaardigheden binnen én buiten de school vormgeven. Het gaat om integratie: technologie en media doordringen het leven van onze leerlingen continu.

Als school, MT en bestuur moeten we daarom eerst fundamenteel de vraag beantwoorden: leiden we digitaal op om puur de baankans te vergroten, of om leerlingen ethisch en veilig te leren navigeren in een complexe wereld? Zonder die gezamenlijke visie bouwen we op drijfzand.

Lessen van IPON: Kennisnet-tools in de praktijk

Tijdens de IPON heb ik twee sterke sessies bijgewoond die precies de brug slaan tussen visie en onderwijspraktijk.

1) Scenariospel digitale geletterdheid (Theater 6)

Astrid Buijs (strategisch adviseur Kennisnet) liet zien hoe we digitale geletterdheid concreet vormgeven met het Scenariospel digitale geletterdheid. De kracht van dit spel is dat het erkent dat er geen one-size-fits-all-oplossing is.

Met je team ga je rond de tafel en dwingt het spel je om keuzes te maken tussen vier scenario’s: maak je er een apart monovak van, gebruik je workshops, integreer je het in projecten, of laat je het opgaan in een themavak? Het voorkomt dat beslissingen top-down worden opgelegd en zorgt ervoor dat de gekozen structuur écht past bij onze leerlingenpopulatie en draagkracht.

2) Wegwijzer digitale geletterdheid (Theater 1)

Marvin Reuvers nam ons mee in de Wegwijzer digitale geletterdheid. Wat hier vooral bleef hangen, was de bevrijdende boodschap dat verandering niet per se chronologisch hoeft. Je hoeft niet eerst een jaar aan een visiedocument te schrijven voordat je iets in de klas mag doen.

De Wegwijzer biedt een non-chronologische, iteratieve aanpak. Je kunt instappen waar de energie of urgentie in je team het hoogst is, zolang de pedagogische basis maar leidend blijft.

De olifant in de klas: taakbelasting en mindset

Dit klinkt op papier allemaal prachtig, maar we moeten eerlijk zijn over de impact op de werkvloer. De integratie van digitale geletterdheid vraagt om een fundamentele verandering in de mindset van docenten.

Velen van ons zijn ooit in het onderwijs gestapt vanuit een enorme passie voor een specifiek vak. Nu wordt er verwacht dat we die vakexpertise overstijgen en ook deze complexe digitale basisvaardigheden beheersen én pedagogisch veilig kunnen overdragen. Dat is nogal wat in een tijd waarin het lerarentekort knelt en de emmer voor veel collega’s al behoorlijk vol zit.

Op papier en in roostermodellen is er wellicht tijd vrijgemaakt in het curriculum, maar voel je die ruimte ook écht als docent in de waan van de dag? De tijd zal het uitmaken. Eén ding is zeker: we kunnen dit alleen laten slagen als we het als team dragen en elkaar hierin steunen en scholen.

Reflectie: leren voor een onzekere toekomst

Als we voorbij de waan van de dag naar 2030 en verder kijken, moeten we onszelf de vraag stellen: waar bereiden we onze leerlingen eigenlijk op voor?

De technologie van vandaag — de VR-brillen en AI-tools van de IPON-beursvloer — is over een paar jaar waarschijnlijk alweer ingehaald. De wereld verandert razendsnel en brengt nieuwe, onvoorspelbare technologische uitdagingen met zich mee. Daarom ben ik ervan overtuigd dat digitale geletterdheid niet draait om het aanleren van een tooltje, maar om het begeleiden van studenten in een onzekere toekomst met oog voor welzijn, cognitieve veerkracht en aanpassingsvermogen.

Niemand kan in de toekomst kijken. Maar zolang we het menselijke aspect in ons onderwijs niet uit het oog verliezen en blijven staan voor de visie en missie die we als team, school en stichting uitdragen, komen we een heel eind.